over brouwen en bakken
Met bier en brood is het een beetje zoals met de kip en het ei...
Het is niet te zeggen wat ons gehemelte als eerste in verrukking bracht. Je zou kunnen denken dat het bier er altijd al is geweest, net als het brood, zeker in een streek als het Innviertel, waar genieten zoiets als een mensenrecht is.
Een paar jaar geleden baarde de Duitse evolutiebioloog Josef Reicholf opzien: Volgens zijn stelling zouden mensen pas sedentair zijn geworden om genoeg graan te kunnen verbouwen voor de bierproductie. Was het misschien niet het brood, maar het bier dat van nomadische jagers en verzamelaars trouwe boeren en burgers maakte? Wie zal het zeggen. Maar er zijn nog meer aanwijzingen die deze stelling ondersteunen, bijvoorbeeld het „Monument Bleu“, een reeks duizenden jaren oude kleitabletten uit de tijd van de Sumeriërs. Ze zijn te bewonderen in het Louvre in Parijs en laten zien hoe emmerkoren van de schil worden ontdaan, tot platbrood worden gebakken en tot bier worden verwerkt.
Brood en bier horen duidelijk bij elkaar. Daarmee komen we bij een ander, voor sommigen waarschijnlijk verrassend, feit: niet alleen het bakken van brood, maar ook het brouwen van bier was vroeger stevig in handen van vrouwen. Vrouwen runden het huishouden en de keuken; van brood bakken naar bier brouwen was maar een kleine stap. Een brouwketel maakte dan ook vaak deel uit van de bruidsschat. De wetenschap heeft ook hier een interessante theorie paraat: als mannen het bier hadden gebrouwen, zou het anders hebben gesmaakt. Bij het brouwen kwamen namelijk niet alleen de gisten uit de lucht in het bier terecht, maar ook die welke op de huid zitten. In het geval van de brouwende vrouwen dus vrouwelijke gist. Zelfs in sprookjes vormen brood en bier een onlosmakelijk duo.
„Vandaag bak ik, morgen brouw ik, overmorgen haal ik het kind van de koningin”, zong Rumpelstiltskin bijvoorbeeld, terwijl hij rond het vuur sprong. De gebroeders Grimm maakten geen melding van een echtgenote, waardoor het kwaadaardige mannetje waarschijnlijk zelf brouwster en bakker werd. In de loop der eeuwen waren het dan ook steeds vaker de mannen die zich onderscheidden in de disciplines „brood en vloeibaar brood“. In het Innviertel is het brouwen bijvoorbeeld volledig voorbehouden aan mannen, waarbij de heren – verenigd in de „Bierregio Innviertel“ – in deze vereniging worden geleid door een vrouw.
